Polonya’da cumhurbaşkanının yüksek mahkemeyi bastığı anlar kamerada: Siz yargıç değilsiniz
Murat Hanci 
Polonya’da yargı atamaları nedeniyle uzun süredir devam eden siyasi gerilim, Anayasa Mahkemesinde yaşanan görevden alma kararıyla yeni bir boyuta taşındı.
Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Mahkeme Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski’nin geçici olarak görevden uzaklaştırılmasının ardından Senegal ziyaretini yarıda keserek başkent Varşova’ya döndü.
Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda yaptığı görüşmelerin ardından Anayasa Mahkemesi binasına giden Nawrocki, girişte kendisini durdurmaya çalışan geçici mahkeme başkanı Anna Korwin-Piotrowska ile karşı karşıya geldi.
İkili arasındaki tartışma kısa süreli itişmeye dönüştü. Yaşanan arbedenin ardından binaya giren Nawrocki, Korwin-Piotrowska ve diğer yargıçlarla yüzleşti.
“BEYEFENDİ İÇERİ GİREMEZSİNİZ”
Mahkeme binasının girişinde yaşanan gerginlikte, Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin kendisini engellemeye çalışan Anna Korwin-Piotrowska’ya “Lütfen çekilin” dediği duyuldu.
Korwin-Piotrowska ise Cumhurbaşkanını durdurmaya çalışarak “Beyefendi içeri giremezsiniz” karşılığını verdi.
Bunun üzerine Nawrocki, “Lütfen beni bırakın” diyerek tepki gösterdi.
Kısa süreli itişmenin ardından Cumhurbaşkanının binaya girdiği görüldü. Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görevden uzaklaştırıldığı açıklanan Anayasa Mahkemesi Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski de binaya girenler arasında yer aldı.
CUMHURBAŞKANI YÜKSEK MAHKEMEYİ BASTI: SİZ YARGIÇ DEĞİLSİNİZ
Cumhurbaşkanı, Tusk hükümetinin parlamentodaki çoğunluğu tarafından seçilen yargıçların meşruiyetine itiraz ederek şu ifadeleri kullandı:
“Bu telefonla talimat alan bir yargıç. Hiç bir yasal dayanağınız yok. Ne görevden almaya ne göreve getirmeye yetkiniz yok. Siz Anayasa Mahkemesi yargıçları değilsiniz!”
Nawrocki’nin bu sözlerinin ardından merdivenlere doğru ilerlediği görüldü.
ANAYASA MAHKEMESİNDE GÖREVDEN UZAKLAŞTIRMA KRİZİ
Krizin fitilini, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski’nin bir ay süreyle görevlerinden uzaklaştırılmasına ilişkin karar ateşledi.
Mahkemenin internet sitesinde yerel saatle 18.00 sıralarında yayımlanan duyuruda, iki ismin mahkemenin çalışmalarını engelledikleri gerekçesiyle geçici olarak görevden uzaklaştırıldıkları belirtildi.
Kararın ardından Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin yönetimini geçici olarak üstlendiğini açıkladı.
Ancak Swieczkowski ve Sochanski, görevden uzaklaştırma kararının hukuki geçerliliğini kabul etmedi. Cumhurbaşkanı Nawrocki de bu karara karşı çıktı.
Böylece Anayasa Mahkemesinin yönetiminin kimde olduğu konusunda iki taraf arasında açık bir yetki anlaşmazlığı ortaya çıktı.
PROTESTOCULAR MAHKEMENİN ÖNÜNE AKIN ETTİ
Görevden uzaklaştırma kararının ardından başkent Varşova’daki Anayasa Mahkemesi binası önünde protestolar başladı.
Muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi mahkeme önünde toplandı.
Polis ekipleri bina çevresinde geniş güvenlik önlemleri aldı. Bazı göstericilerin çitleri aşması ve polislere çeşitli cisimler atması üzerine gerginlik tırmandı.
Olaylara müdahale eden polis, 3 kişiyi gözaltına aldı.
SENEGAL UÇAĞI HAVADA GERİ DÖNDÜ
Ülkesindeki gelişmeler üzerine Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal’e gerçekleştireceği ziyareti yarıda kesme kararı aldı.
Nawrocki, yaptığı açıklamada, “Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya’da olması gerekiyor. Senegal’e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum.” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanlığı uçağı İspanya üzerinden rotasını Polonya’ya çevirdi. Uçuş takip platformu Flightradar24 verilerine göre dönüş uçuşunu 1 milyondan fazla kişi takip etti.
Varşova’ya ulaşan Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda Bogdan Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görüştükten sonra Anayasa Mahkemesine hareket etti.
BAŞBAKAN TUSK: BAŞKA BİR YOL YOK
Cumhurbaşkanının müdahalesiyle siyasi gerilim daha da artarken Başbakan Donald Tusk, hükümetin yargıya yönelik adımlarını savundu.
Tusk, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok.”
Tusk hükümeti, önceki iktidar döneminde yapılan yargı atamalarının mahkemelerin bağımsızlığına zarar verdiğini savunurken muhalefet, hükümetin Anayasa Mahkemesi üzerinde kontrol kurmaya çalıştığını ileri sürüyor.
ABD’DEN İTİDAL ÇAĞRISI
Polonya’daki siyasi kriz uluslararası alanda da yankı buldu.
ABD’nin Varşova Büyükelçisi Tom Rose, yaşanan gelişmelerden endişe duyduğunu belirterek taraflara itidal çağrısında bulundu.
Rose, siyasi anlaşmazlığın şiddete dönüşmemesi gerektiğini vurgularken ABD’nin Polonya’nın istikrarına, güvenliğine ve demokratik geleceğine önem verdiğini ifade etti.
İKİ BÜYÜKELÇİ İSTİFA ETTİ
Anayasa Mahkemesi çevresinde yaşanan gelişmeler diplomatik temsilciliklere de yansıdı.
Polonya’nın Bükreş Büyükelçisi Pawel Soloch, ülkedeki gelişmeleri gerekçe göstererek görevinden istifa etti.
Pekin Büyükelçisi Jakub Kumoch da yaşananların ardından görevini sürdürmesinin mümkün olmadığı sonucuna vardığını belirterek istifasını ve görevden alınma talebini sunduğunu açıkladı.
Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski ise Kumoch’un kararına sert tepki gösterdi.
Sikorski, “Görevinizin profesyonellikten uzak şekilde sona erdiğini not ediyorum. Artık Polonya Cumhuriyeti’ni temsil etmiyorsunuz.” ifadelerini kullandı.
KRİZİN TEMELİNDE YARGI ATAMALARI VAR
Polonya’da yaşanan gerilimin temelinde, Anayasa Mahkemesi üyelerinin atanması ve görevlerine başlamasına ilişkin uzun süredir devam eden anlaşmazlık bulunuyor.
Şubat 2022’de Anayasa Mahkemesi yargıçlığına seçilen Bogdan Swieczkowski, 9 Aralık 2024’te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından mahkeme başkanlığına atanmıştı.
Başbakan Donald Tusk, Swieczkowski’yi parlamentodaki çoğunluk tarafından seçilen yeni yargıçların görevlerine başlamasını engellemekle suçluyordu.
Tusk liderliğindeki hükümet, 2023’te iktidara gelirken yargı bağımsızlığını yeniden tesis etme sözü vermişti. Ancak yeni yargıçların statüsüne ilişkin anlaşmazlık, Cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasında devam etti.
Son görevden uzaklaştırma kararlarının hukuki geçerliliği de tartışmalı olmaya devam ediyor. Cumhurbaşkanının mahkeme binasına girmesi, yargıçlarla karşı karşıya gelmesi ve protestolar, ülkedeki anayasal krizi daha da derinleştirdi.
